Index


S5 ... "Koninklijk Afgekeurd!".

 

Nederlanders hadden toch al niet veel op met militaire dienst, maar eind jaren 60 werd het helemaal feest.
Om te beginnen kwamen er te veel rekruten op en moest er dus veel afgekeurd worden.
Velen die in dienst kwamen, hadden er al gauw genoeg van en bedachten dat ze toch wel een slechte rug of platvoeten hadden.
Had je echt niks, dan bleef S5 over, en dat was eind 60-er jaren hèt onderscheidingsteken, waarmee je bij je vrienden aan kon komen.
Platvoeten? Broederdienst? Ach, dat kwam je aanwaaien, maar voor een S5 had je je behoorlijk moeten aanstellen en hoe mooier en gekker je verhaal, hoe hoger je werd aangeslagen.

Dit had natuurlijk ook te maken met de autoriteitscrisis. 
Zie hiernaast de cartoon uit "God Nederland en Oranje"die weergeeft hoe veel jongeren de autoriteiten beleefden.
(klik op de afb. voor vergroting)

En lees e.v.t. in het tijdschrift "de Wereld van Heden"  hoe Mr.Drs.A.Börger de onvrijheid van de dienstplicht verwoordde. 
Nog eerder gaf hij zijn commentaar op de oorlogsmachine in 1939.

Wel kun je stellen dat de slavernij in de dienstplicht formeel opgeheven was omdat je kòn dienstweigeren, maar òf iedereen dat ook kòn, is de vraag. Laag opgeleidde jongens kwamen op hun 16-de in dienst en kun je van hen verlangen dat die het tegen de autoriteiten gaan opnemen? 
De praktijk was dan ook, dat meestal jongens die wat ouder waren omdat ze uitstel hadden gekregen vanwege studie, en jongens uit de "betere" families de strijd aangingen.
De vraag is ook nog of iedereen ook wilde dienstweigeren op de voorwaarden van de overheid.

Officieel dienstweigeren kòn dus, maar alleen op grond van een geloof of gewetensbezwaren, en dat moest je dan voor een commissie van pastoor, dominee, jurist en psycholoog waarmaken. Slimme jongens lieten zich eerst door weigeringspecialisten trainen met rollenspellen, anders had je geen schijn van kans.
Wie weet b.v. uit zijn mouw te schudden wat een "geweten" is?
En wie kan staande houden geen geweld te gaan gebruiken als zijn kleine zusje of verloofde verkracht dreigt te worden?
Dat iemand misschien gewoon geen zin had om het militaristisch gebral aan te horen en de autoriteiten wantrouwden, werd de kop ingedrukt met 12 tot 18 maanden gevangenis.
Enfin, je kon je dus laten trainen om op deze niet ter zake doende vragen naar tevredenheid van bovengenoemde commisie te beantwoorden.
Het leek me een belachelijke vertoning, hoewel velen dit serieus namen en enthousiast de strijd aanbonden, zonder zwaar te tillen aan voornoemde bezwaren. 

Als je al bij de eerste keuring aangaf misschien te gaan dienstweigeren, kon je een oproep verwachten om voor een zenuwarts (archaïs woord voor psycholoog)  te verschijnen. Velen werden daar afgekeurd, omdat men niet te veel aanloop van officiële dienstweigeraars wilde. 
Er waren enthousiastelingen, die dit niet pikten en een herkeuring aanvroegen, om alsnog officieel te kunnen dienstweigeren!

Politieke bezwaren werden zeker niet geduld. *
Stel je voor dat iemand aankwam met NAVO-partners die koloniale oorlogen voerden. Portugal in Angola en Mozambique. Amerika in Vietnam.

* Ter aanvulling:
Dit is wat  ik toentertijd te weten kwam. 
Echter in de wet "Gewetensbezwaren Militaire Dienst" in 1962 en 1975 werden de erkenninggronden verruimd en politieke bezwaren onder bepaalde omstandigheden als gewetensbezwaren aanvaard. 
Of ik daarmee een kans had gehad om erkend te worden en of ik daar wel zin in had gehad, blijft alsnog de vraag.

En vergeet ons koloniale verleden niet!
Van de inhoud van de hiervolgende links had ik toen
slechts een vermoeden.
Klik hier voor Colijn
Laatste overlevende Rawagefeh

Eind jaren 60 werd af en toe een poging gedaan om de deksel van de koloniale doofpot te lichten. Zonder succes. 
En over een "wiedergutmachung" zullen we het maar helemaal niet hebben.

 

Later wwerd Balkenende het schoothondje van Bush genoemd, toen noemden we Luns en de Jong de lakeien van Kennedy, Johnson (die geen oorlogsmisdadiger genoemd mocht worden) en Nixon. 
Enfin, als je voldoende zwaar werd bevonden door de gewetensbezwaarden-commissie, kon je 1,5 jaar vervangende dienst doen.
Ja, gekke Gerrit, dachten velen en werd heimwee, bedwateren, vadercomplexen en homosexualiteit voorgewend.
Ik sprak een jongen die bij de pantomimegroep "Carrousel" een homoloopje had ingestudeerd.
Iemand had een agressieve houding ingestudeerd.
Het was wel een stevige jongen, dat had ie dan ook wel mee.
Enfin, bij het persoonlijke gesprek met kolonel(?) Verwoerd, liet hij duidelijk blijken dat hij niet blij was met de toestand.
Op de vraag wat ie zou doen als hij ruzie kreeg met een sergeant, siste hij: "dan sla ik die in elkaar".
Enige tijd daarna kreeg hij bericht, dat hij was afgekeurd "wegens gebreken".

Lange haren raakte in en de gelukkigen die al vroeg modebewust waren, konden lachend het gebouw verlaten.
Toen lange haren mode werden en zelfs politici zich met lang haar vertoonden, ging de vlieger niet meer op.
Ook met gekleurd ondergoed, extravagante kleding, hoefde je na de provotijd niet meer aan te komen.
Dus was grof geschut nodig.

***

Mijn pleegbroer ging zich beraden en hem werd geadviseerd iets te doen waar hij goed in was, en dat was... een dom gezicht zetten.
Krom van het lachen kwam hij op de dag van de keuring, al voor de middag terug. Reeds bij het doorlichten was hij weggestuurd.
Het geval was, dat je in het doorlichtapparaat  zichtbaar voor iedereen met je kin in een bakje moest gaan staan.
Daar begreep mijn pleegbroer dus niets van en begon steeds dommer om zich heen te kijken en de dienstdoende marva werd steeds kwader.
De jongens die op bankjes op hun beurt zaten te wachten, gleden op de grond van het lachen.
Toen de ploeg klaar was en naar de volgende locatie werd verwezen, werd hem door de dienstdoende marva toegebeten: "Ga jij maar naar huis, jou hebben we niet nodig".
Afgekeurd bij de voordeur!!!

***

Als je een taal had verzonnen, wilden ze je ook niet hebben
Op m'n werk ontmoette ik een werkstudent met een talenknobbel, die het Spokanisch had verzonnen, compleet met onregelmatige werkwoorden en ander ongerijmdheden die bij een levende taal horen.
Daarbij had hij ook de hele infrastructuur van Spokanië paraat.
Hij studeerde talen dus bij de keuring zette hij netjes op zijn CV dat hij behalve Frans, Duits, Engels, Noors, Zweeds, ook Spokanisch beheerste.
Dat kan iedereen wel beweren, dus kreeg hij wat testjes te maken, waaruit hij bleek het Spokanisch perfect te beheersen hetgeen tot een afkeuring leidde.
Toen hij naar de reden vroeg werd hem te kennen gegeven dat hij maar soldaat in Spokanië moest worden.
Daar kwam hij dus mooi onderuit, want Spokanië kende helemaal geen dienstplicht!
Ondertussen heeft hij wel een mooie website gemaakt.     ZIE:   
Spokanië

***

Als je het een maand kon volhouden niet te eten, werd je ook afgekeurd. Wel had je te maken met beroeps-personeel en zelfs met argwanende (dienstplichtige!) artsen, die je probeerden te demotiveren. 
"Kom over een maand maar terug." 
Maar een dienst-psycholoog verklaarde in die tijd in de Volkskrant: "Ook simulanten gaan er uit, die zijn toch niet normaal!"
Dus uiteindelijk verloren de sergeants, de wachtmeester, de ridders, jonkers, kort verband-doktoren en -psychologen uiteindelijk toch de strijd als ze met een volhouder te doen hadden. Konden de doktoren en psychologen het probleem niet duiden werd je simpel afgekeurd wegens "gebreken".

Let wel dit was in de 2de helft van de jaren 60. Daarvoor kwam je er niet zo gemakkelijk van af. Simulanten konden hoogstens bogen op een verblijf in een herstellingsoord, waar zij zich in alle rust, met behulp van schriftelijke cursussen, op hun toekomstige carrière konden voorbereiden.

Op de vraag of een S5 invloed had op een latere carrière, zijn de berichten wisselend.
Mijn persoonlijke ervaringen zijn: hoe intellectueler het bedrijf of instelling, hoe minder er aan een S5 aandacht besteed werd.
Ook de plaats van het bedrijf of de instelling was van belang. In Amsterdam werd sowieso weinig waarde gehecht aan de dienstplicht.
Zelf had ik het ook nog het geluk, om in een overspannen arbeidsmarkt terecht te komen (+/-1970) en een technisch ambachtelijk beroep in de elektro- en elektronika-techniek te hebben gekozen.

Frank de zwart

Meer informatie:  Andere tijden

                    Varagids 2006

                    Josef Luns (Historisch Nieuwsblad)