Nog eens Europa 

Ronald Plasterk − Volkskrant - 28/10/05  

    Europa heeft niet ťťn Hooggerechtshof maar twee. In mijn column van vorige week heb ik dat niet goed vermeld, en lezers wezen me erop....

    De Europese Unie heeft 25 leden, en een Hooggerechtshof, dat zetelt in Luxemburg. De Raad van Europa heeft 46 leden, alle 25 EU-leden plus ondermeer BosniŽ-Herzegovina, Azerbeidzjan, de Russische Federatie, ServiŽ en Turkije.

    De Raad van Europa werd opgericht in 1949 (ik citeer hun website) 'omde rechten van de mens, de parlementaire democratie en de rechtsstaat te verdedigen; op Europees niveau verdragen te sluiten teneinde de maatschappelijke en juridische praktijken in de lidstaten met elkaar in overeenstemming te brengen; de bewustwording te bevorderen van een Europese identiteit die gebaseerd is op gemeenschappelijke waarden en uitstijgt boven culturele verschillen.' De Raad neemt dit ruim op en heeft in haar Parlementaire Vergadering onder meer commissies voor Sociale Zaken,Cultuur, Milieu, Gelijke Rechten Mannen en Vrouwen, en Economische Zaken. Kortom, bijna alles waar de EU ook over gaat.

    Er is ook een Europese vlag, en een Europees Volkslied, en dat isopvallend genoeg bij de Europese Raad niet de Ode an die Freude die deGrondwet van de EU in gedachten had, maar de Hymne Europ ťen van Christophe Guyard. De Raad van Europa zetelt in een fraai gebouw in Straatsburg.

    Nu schreef ik vorige week dat het Straatsburgse Hof een sinds 1066 in Engeland geldende wet in strijd met de mensenrechten had verklaard, een wet die zegt dat gevangenen tijdens hun gevangenschap niet mogen stemmen. In Engeland redeneert men: je straf is dat je tijdelijk buiten de samen levingwordt geplaatst, inclusief de besluitvorming daarover. Dat is niet zo'n gekke gedachte, want (zoals in een voetnoot bij de uitspraak van hetStraatsburgse Hof netjes staat opgesomd) dezelfde regel geldt in de lidstaten ArmeniŽ, Azerbeidzjan, Bulgarije, Estland, GeorgiŽ, Hongarije,Ierland, Litouwen, Liechtenstein, MoldaviŽ, Rusland, en Slowakije. Toch oordeelde het Hof met twaalf tegen vijf stemmen dat het Engelse algehele verbod te stemmen in strijd is met Artikel 3 van de Europese Conventie overMensenrechten: het recht op vrije verkiezingen. U kunt het allemaal nalezen in 'Hirst versus the United Kingdom', een zaak aangekaart door een Engelse bijlmoordenaar die stemrecht eiste.

    Vorige week legde ik een verband met de EU, en de dit voorjaar weggestemde concept-Grondwet. Ik had daarbij moeten vermelden dat het Straatsburgse Hof geen orgaan is van de EU; bij deze dus. Maar een verband is er natuurlijk wel. De twee organisaties begeven zich op dezelfde terreinen. De Grondwet van de Europese Unie bevatte ook een catalogus met mensenrechten die getoetst worden door een Hof, dat in Luxemburg zetelt. Als een lidstaat een wet instelt die in strijd zou kunnen zijn met deEuropese Grondwet, dan komt men rechters in Luxemburg tegen, en daarnaast mogelijk ook nog eens rechters in Straatsburg.

    Amerika heeft een Supreme Court dat alle wetten kan toetsen aan zeerbrede begrippen als menselijkheid, en dat daardoor uiteindelijk besluit over abortus, euthanasie, burgerrechten, stamcelonderzoek. Tot welke ellende deze overlap van politiek en rechtspraak leidt, bleek weer bij de benoeming van rechter Harriet Miers. Nederland heeft wel een Grondwet, (Engeland heeft er geen), maar het democratisch gekozen Nederlandseparlement mag te allen tijde een wet aannemen, ook als er mensen zijn diemenen dat die wet in strijd is met een van de breed geformuleerde teksten uit de Grondwet.

    Zo verbiedt de Nederlandse Grondwet discriminatie op basis van afkomst,maar als u meent dat u koning mag worden, kunt u in Nederland nergens terecht (hooguit bij het Riagg). 

    Als u daarentegen meent dat de monarchie in strijd is met een Europees grondrecht, dan heeft u twee hooggerechtshoven om uit te kiezen! Het is onwenselijk dat we op deze manier in Europa de Amerikaanse kant opgaan, waarbij rechters belangrijke politieke besluiten nemen.

    Daarnaast is er een opvallend grote overlap tussen de taakopvatting van de EU en Europese Raad. Het kost allemaal gebouwen, formatieplaatsen, tolken, stapels papier, reiskosten, en het zadelt de burger op met onduidelijkheid over verantwoordelijkheden. Dat Europa twee volksliederen heeft is tot daaraan toe, maar twee hooggerechtshoven die mensenrechten toetsen, dat is er minstens een te veel.

    De Raad van Europa heeft, juist omdat die zich ook uitstrekt tot landen waar in het recente verleden grote schendingen van mensenrechten hebben plaatsgevonden, de beste papieren. De Raad heeft een goede rol gespeeld bij het einde van het kolonelsregime in Griekenland. De simpelste oplossing zou zijn als in een toekomstig verdrag van de EU, in plaats van pagina's mensenrechten, alleen komt te staan: 'alle leden van de EU hebben de Europese Conventie voor de Mensenrechten ondertekend en zijn lid van deRaad van Europa'.

    Dan moet ook nog eens goed gekeken worden of er op andere beleidsterreinen geen dubbel werk gebeurt.